موزه ملی تاریخ علوم پزشکی ایران

موزه ملی تاریخ علوم پزشکی ایران
خيابان كارگر شمالي, خيابان شانزدهم(فرشي مقدم), انتهاي كوچه پارك علم و فناوري, موزه ملي تاريخ علوم پزشكي جمهوري اسلامي ايران
تلفن: 88632855-7
فکس: 88010399
ایمیل: [email protected]
مدیر: دکترشمس شریعت، متخصص پاتولوژی

موزه تاریخ دندان پزشکی ایران

موزه ملي تاريخ علوم پزشكي- نفل از وب سایت دانشگاه علوم پزشکی تهران
در فرهنگ و تمدن ايراني كه يكي از قديمي‌ترين و مستحكم‌ترين فرهنگ‌هاي بشري است علم طب همواره از جايگاه ويژه و ارزنده‌اي برخوردار بوده است. به منظور حفظ ارزش‌ها، فرهنگ و تمدن غني و گرانبهاي گذشتگان علوم پزشكي و نماياندن تلاش بي‌وقفه و خستگي‌ناپذير پزشكان و ساير شاغلين رشته‌هاي وابسته به آن در اين سرزمين و در ادوار مختلف تاريخي آن، طرح تأسيس موزه ملي تاريخ علوم پزشكي كشور توسط دانشگاه علوم پزشكي تهران؛ تحت نظارت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي كشور و با همكاري سازمان ميراث فرهنگي كشور طي يك پروژه مشترك از سال 1998 آغاز شد و در سال 2001 به مرحله بهره‌برداري رسيد. اين موزه در بنايي مربوط به دورة قاجاريه در تهران، با زيربناي حدود 2000 مترمربع احداث شده است.
موزه ملي تاريخ پزشكي كشور، داراي بخش‌هاي متعددي مي‌باشد كه مهمترين آنها عبارتند از:
- بخش ابزار و ادوات مرتبط با علوم پزشكي
- بخش كتب خطي و اسناد پزشكي
- بخش معرفي مشاهير علوم پزشكي كشور
- بخش تاريخ پرستاري و مامايي
- بخش تاريخ دامپزشكي
- بخش تاريخ دندانپزشكي
- بخش طب گياهي
- بخش طب سنتي
- بخش جنين‌شناسي
اهداف مهم اين موزه عبارتند از:
- گسترش و ساماندهي فعاليت‌هاي پژوهشي جهت شناسايي، معرفي و انتقال ميراث ارزشمند گذشتگان علوم مختلف پزشكي به نسل حاضر و آيندگان در جهت ارتقاي فرهنگ عمومي و ارائه تصويري روشن از گذشته پرافتخار علوم پزشكي درايران.
- شناسايي، بررسي، گردآوري، مرمت و نگهداري آثار، ابزار و ادوات، مدارك و مستندات مربوط به علوم پزشكي از دوران قديم تاكنون و ارائه آن به عموم جهت ايجاد انگيزه تحقيق و تتبع و تهيه اطلاعات به منظور مطالعه، شناخت، تجزيه و تحليل، آموزش و بهره‌گيري از اين آثار.

موزه ملي تاريخ علوم پزشكي

موزه ملی تاریخ علوم پزشکی ایران در سال ۱۳۸۰ ودر واپسین روزهای وزارت دکتر محمد فرهادی وزیر وقت بهداشت درمان و آموزش پزشکی ایران (و در زمان ریاست جمهوری آقای سید محمد خاتمی) افتتاح شد. طرح اولیه تاسیس این موزه در سال ۱۳۷۶ و بدعوت سازمان میراث فرهنگی کشور (بریاست وقت آقای مهندس سید محمد بهشتی و به پیشنهاد آقای دکتر مازیار اشرفیان بناب) آغاز و در جلسه ای مشترک و با حضور بزرگان علوم پزشکی کشور به تائید نهائی رسیده و عملیات تاسیس اولین موزه ی پزشکی کشور به ریاست دکتر مازیار اشرفیان بناب آغاز گردید.
در احداث و تاسیس این موزه بسیاری چون دکتر ایرج فاضل (ریاست وقت فرهنگستان علوم پزشکی ایران)، دکتر محمد فرهادی (وزیر وقت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی)٬ دکتر محمد رضا ظفرقندی (ریاست وقت دانشگاه علوم پزشکی تهران و ریاست وقت سازمان نظام پزشکی ایران)، مهندس سید محمد بهشتی (ریاست وقت سازمان میراث فرهنگی کشور)، دکتر سید محمد قدسی (معاونت وقت پژوهشي دانشگاه علوم پزشکی تهران) و جلیل گلشن (معاونت وقت پژوهشي سازمان میراث فرهنگی کشور) نقش موثر و تعیین کننده داشته اند.
در سالهای اولیه این طرح، بنائی تاریخی (مربوط به دوره ی قاجاریه) متعلق به دانشگاه علوم پزشکی تهران جهت تاسیس موزه اختصاص یافت. امور اجرائی موزه تحت نظارت مستقیم وزیر محترم وقت بهداشت و ریاست وقت دانشگاه علوم پزشکی تهران و در حوزه ی معاونت پژوهشي دانشگاه علوم پزشکی تهران بانجام رسید. همزمان با مساعدت و همکاری سازمان میراث فرهنگی و دانشگاه علوم پزشکی تهران چندین طرح پژوهشي تحت نظر ریاست وقت موزه (آقای دکتر مازیار اشرفیان بناب) جهت شناسائی و جمع آوری کلیه ی اطلاعات، ادوات و ابزار، اسناد و مدارک تاریخی و همچنین آثار هنری مرتبط با تاریخ علوم پزشکی ایران انجام و با موفقیت به اتمام رسید.
تنها در یکی از این طرحها کلیه موزه های کشور بطور کامل و طی مدت دو سال مورد بازدید فرار گرفتند تا کلیه ی آثار مرتبط با تاریخ پزشکی ایران شناسائی و فهرست برداری شوند. پس از چهار سال کار سخت و طاقت فرسا و با مشارکت بسیاری از علاقمندان به تاریخ پزشکی بیش از از سه هزار اشیاء، ابزار و ادوات پزشکی، کتب خطی، اسناد و مدارک مرتبط با تاریخ پزشکی کشور و همچنین آثار هنری مرتبط جمع آوری و در مجموعه ای بسیار زیبا و پر بار مورد بهره برداری قرار گرفت.
این موزه دارای بخشهای متعدد و متنوعی است:
- ابزار و ادوات مرتبط با پزشکی
- بخش دیرین انسان شناسی
- بخش تاریخ دندانپزشکی
- بخش داروسازی
- بخش تاریخ دامپزشکی
- بخش تاریخ پرستاری و مامائی
- بخش تاریخ پزشکی در دوران دفاع مقدس
- بخش اسناد و کتب خطی پزشکی
در حال حاضر ریاست موزه بر عهده ی دکتر شمس شریعت طرقبان و مدیریت موزه دکتر علی پارسا پور می باشد.
ویکی پدیا
موزه تاریخ دندان پزشکی ایران

این موزه در محل اصطبل امیرکبیر برای احیای یاد بزرگان و اقدامات مهم داروسازی، پزشکی و دندان پزشکی ایرانیان ایجاد شده است
ارسال کننده مطلب: دکتر محمدعلی افتخاری

افتتاحیه موزه تاریخ دندان پزشکی
دکتر مرتضی مصفا
1خرداد 1386- افتتاح غرفه دندان پزشکی- موزه تاریخ پزشکی ایران

آشنایی با موزه ملی تاریخ علوم پزشکی به نقل از پارسی بلاگ
موزه ملی تاریخ علوم پزشکی جمهوری اسلامی ایران به منظور ارائه کامل و جامع پیشینه طب قدیم و نوین ایران در ابعاد ‏مختلف و معرفی جایگاه آن در جهان پزشکی توسط دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی تهران با مشارکت ‏سازمان میراث فرهنگی کشور و فرهنگستان علوم پزشکی در تابستان سال 1380 فعالیت رسمی خود را آغاز نمود. ‏
اهداف موزه ملی تاریخ علوم پزشکی عبارتند از:‌‏
تدوین تاریخ جامع علوم پزشکی، ایجاد مرکز جامع اطلاع رسانی تاریخ علوم پزشکی، شناسایی منابع مکتوب،‌ مؤسسات و ‏افراد پژوهشگر، آثار، ادوات، اسناد و نسخ خطی مربوط به تاریخ علوم پزشکی، برگزاری برنامه‌های بزرگداشت مفاخر تاریخ ‏علوم پزشکی و معرفی خدمات و آثار ایشان و در نهایت ایجاد ارتباط و همکاری با سایر مراکز تحقیقاتی در زمینه تاریخ ‏علوم پزشکی ایران در داخل و خارج از کشور.‏
واحدهای مختلف موزه ملی تاریخ علوم پزشکی عبارتند از:‌‏
‏1 - بخش نمایشگاه
‏2 – کتابخانه تخصصی اخلاق و تاریخ پزشکی
‏3 – سالن‌های همایش و کنفرانس

بخش‌های مختلف نمایشگاه موزه عبارتند از:‌‏

‏* بخش ابراز و ادوات پزشکی: ‏
اشیاء این بخش در دو گروه گردآوری شده است. بخش ابزار و ادوات پزشکی از نگاه باستان‌شناسی که شامل اشیاء ‏دوره‌های پیش از تاریخ، دوره تاریخی و دوره اسلامی است و دیگری ابراز و ادوات پزشکی مدرن که شامل تجهیزات ‏پزشکی مدرن است. ‏

‏* بخش دیرین انسان شناسی: ‏
این بخش به لحاظ غنای مواد، داده‌ها و جذابیت دارای اهمیت ویژه‌ای است. در این غرفه بخشی از روند تحول گونه ‏انسان در جهان و روند تحول ابزارهای سنگی در ایران، همراه با نمونه‌های متعددی از اسکلت و جمجمه که از حفاری‌های ‏نقاط مختلف ایران به دست آمده به نمایش در آمده است. ‏
به عنوان مثال‌ در این بخش جمجمه‌ای وجود دارد متعلق به دختری 13 ساله با قدمت حدود 4900 سال که بر اساس ‏مطالعات انجام شده از کهن‌ترین نمونه‌های جراحی در دنیای باستان است. این جمجمه توسط باستان‌شناسان ایتالیایی در ‏محوطه باستانی شهر سوخته در اطراف شهرستان زابل به دست آمده است. به دنبال مطالعات دیرین آسیب‌شناسی مشخص ‏گردید که این فرد در دوران حیات دچار بیماری هیدروسفالی (جمع شدن آب درون جمجمه) بوده است و جراحان شهر ‏سوخته با وسایل در دسترس آن زمان که اغلب قطعات تراش خورده سنگ و شاید چند قطعه مفرغ بوده با ایجاد شکافی در ‏جمجمه، آب جمع شده را خارج ساخته‌اند. ‏
از دیگر نمونه‌های این غرفه اسکلت بسیار سالم مانده زن جوانی با قدمت حدود 5000 سال از محوطه شهر سوخته است و نیز ‏جسد پیر زنی حدوداً 70 - 65 ساله که توسط عوامل محیطی به صورت طبیعی مومیایی شده با قدمت حدود 800 سال که توسط ‏حفاران غیرمجاز از گورستان شهدای فهرج یزد کشف شده، در مورد دیگر جمجمه‌ای مربوط به کیدین هوتران پسر کورولوش از ‏پادشاهان عیلام جدید حدود (650 ق . م) که از قبری در روستای ارجان از توابع شهرستان بهبهان کشف شد.‏

‏*بخش‌های اسناد و نسخ خطی:‌‏
در این دو بخش از موزه مجموعه‌ای از نسخ خطی در باب طب سنتی، مفردات و مرکبات، تشریح، بیماریها، نسخه‌ها و ‏دستورالعمل‌ها موجود است. از جمله نسخ خطی ارزشمند این مجموعه نسخه‌ای از المنصوری تصنیف ابوبکر محمد بن ‏زکریای رازی است که قدیمی‌ترین نسخه خطی تاریخ‌دار از این کتاب است. این نسخه که تاریخ کتابت آن مورخ رجب ‏‏484 (هـ . ق) است به خط نسخ کهن نگاشته شده است. عناوین و سرفصل ها به شنگرف هستند و از جمله ویژگی های ‏نسخه شناسی این نسخه با ارزش شمارش اوراق کتاب به حروف ابجد وکراٍٍِسه بندی صفحات در گوشه سمت چپ اوراق ‏است. کاغذ نسخه سمرقندی و جلد ان نیز تیماج عنابی است.‏

‏*حکیم احمدیه:‌‏
زنده‌یاد دکتر عبدالله خان احمدیه به سال 1265 (هـ . ش) در آمل متولد شد. تحصیلات ابتدایی را در مدرسه طب ‏دارالفنون به پایان برد و در سال 1294 (هـ . ش) مدرک دیپلم طبابت خویش را دریافت کرد و در بیمارستان نظامی احمدیه ‏که در ضلع جنوبی خیابان سپه قرار داشت به کارورزی پرداخت. در سال 1314 (هـ . ش) سفری به اروپا کرد که پس از ‏بازگشت به یکباره از تدریس در دارالفنون و کار اداری کناره گرفت و گرایشی به پزشکی کهن در او به وجودآمد. حکیم ‏دکتر احمدیه در سال 1329کتاب ( راز درمان ) را منشر کرد. ‏
استاد حکیم احمدیه در مرداد ماه سال 1338 (هـ . ش) در سن 73 سالگی به سرای باقی شتافت. در حال حاضر اسناد و ‏مدارک آن مرحوم شامل:‌ کارنامه 4 ساله تحصیل در دارالفنون، دیپلم پزشکی و مجوز تأسیس مطب، حکم لیاقت و انتصاب ‏وی، عکس‌هایی از دوران دانشجویی به همراه استادانی چون دکتر پرتو اعظم و دکتر امیر‌اعلم و دستنوشته‌های ارزشمند ‏ایشان در موزه ملی تاریخ علوم پزشکی ایران موجود است.‏

‏* دواخانه نظامی:‌‏
دواخانه نظامی در حدود سال‌های 1239 - 1233 (هـ . ش) توسط ارتش ایران طی حراجی که در کشور اطریش انجام ‏شده بود خریداری و تصدی آن به مرحوم هادی خان سرتیپ سپرده شد. حدود 25 تا 30 سال بعد از تاسیس دواخانه و ‏فوت مرحوم هادی خان، دواخانه به عبدالحسین خان خواهرزاده هادی خان منتقل گردید.این داروخانه اولین و تنها ‏داروخانه ای بوده است که تمام احتیاجات دارویی ارتش را تأمین می‌کرده است واز بدو تاسیس تمام موارد مورد نیاز خود ‏را به خارج از کشور سفارش داده و وارد می کرده است.در سال 1336(هـ . ق)قوانین جدیدی در کشور برای حرفه ‏داروسازی تعیین و در سال 1337(هـ . ق) پروانه داروسازی جدیدی برای دواخانه نظامی صادر شد. میرزا عبدالحسین برای ‏تنظیم مقدمات ایجاد بنگاه دارویی سپه ماموریت یافت اما وی بعد از مدتی در مقام استعفا از امور دارویی برآمد ولی مورد ‏قبول واقع نشد وقرار شد پسر وی امیر هوشنگ خان نظامی برای تحصیل در رشته داروسازی به فرانسه برود. سپس از سال ‏‏1319 (هـ . ش) دکتر امیرهوشنگ نظامی مسئولیت اداره داروخانه را به عهده گرفت. استاد نظامی در 6 دی ماه سال 1371 ‏بدرود حیات گفت و در سال 1381 کلیه اسناد، مدارک، عکس‌ها، نامه‌ها و بروشور داروها با تلاش و زحمات همسر ‏محترمشان خانم دکتر زرین‌دخت شرقی به موزه ملی تاریخ علوم پزشکی اهداء‌ شد. این مجموعه ارزشمند در غرفه‌ای ‏جداگانه با استفاده از عکس‌های موجود از داواخانه نظامی، بازسازی شده است. ‏

‏* بخش چشم پزشکی: ‏
پرفسور محمد قلی شمس فرزند دکتر یحیی شمس ملقب به لسان الحکماء در 5 ربیع الاول سال 1283 (هـ . ش) در ‏شهر تهران چشم به جهان گشود.وی در سال 1923 م عازم فرانسه شد و در دانشکده «‌پزشکی - نظامی» شهر لیون پذیرفته ‏شد و ضمن ادامه تحصیل در رشته پزشکی به درجه افسری نیز نائل گردید.در سال 1927م دورة اول ‏اگرگاسیون(‏aggregation‏) را آغاز نمود و در سال 1929م موفق به گذراندن دوره دوم کنکور اگرگاسیون گردید. پرفسور ‏شمس و همکارانش در سال 1326( هـ . ش) افتخار یافتند انجمن چشم پزشکی ایران را به طور رسمی دائر کنند. ‏
از مهمترین فعالیتهای پرفسور شمس می‌توان به پیوند قرنیه که اولین بار در سال 1313 (هـ . ش) در بیمارستان فارابی ‏در شهر تهران انجام شد اشاره نمود. همچنین درمان تراخم چشم با روش دیاترموکواگولاسیون و درمان فشار شریان شبکیه ‏با روش افتالمودینامومتری‏ از دیگر افتخارات ایشان است. سرانجام ایشان پس از شصت و پنج سال تحقیق در بیست و سوم ‏شهریور ماه سال 1375 (هـ . ش) در سن 92 سالگی چشم از جهان فرو بست. در سال 1382 تجهیزات، اسناد و مدارک آن ‏مرحوم توسط خانواده محترمشان به موزه ملی تاریخ علوم پزشکی واگذار گردید.‏

‏* داروهای سنتی: ‏
از دیرباز بشر دریافته بود که جهت درمان بیماری و عوارض ناشی از آن که سلامتی او را به مخاطره می‌افکند می‌تواند ‏از گیاهان و فرآورده‌های دارویی استفاده کند.‏
با توجه به اهمیت روز افزون طب سنتی و در راستای آشنایی بیشتر با گیاهان دارویی موزه ملی تاریخ علوم پزشکی بر ‏آن شد تا به گردآوری و نمایش گیاهان دارویی پرداخته و با نام‌گذاری و توضیحات لازم (محل رویش و موارداستعمال) در ‏مورد نمونه‌های جمع‌آوری شده آشنایی بیشتر هموطنان به ویژه گروه پزشکی با این فرآورده‌ها را سبب شود. ‏
بدین منظور در بخش مربوط به داروهای سنتی علاوه بر نمایش نمونه‌های دارویی، شناسنامه مختصر و تفصیلی هر دارو ‏شامل نام، نام علمی، نام محلی، منطقه رویش و کاربرد طبی آن مشخص شده است.‏

بخش‌های جنبی موزه:‌‏
    • کتابخانه تخصصی
    • مرکز تحقیقات اخلاق و تاریخ پزشکی
    • سالن‌های اجتماعات و کنفرانس
معاونت پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی تهران به عنوان متولی موزه تاریخ علوم پزشکی در دانشگاه امیدوار است با ‏حمایت و راهنمایی تمامی عناصر ذینفع در این اقدام ارزشمند فرهنگی در آینده‌ای نزدیک شاهد به ثمر رسیدن تلاش ‏دست‌اندرکاران و نیل به اهداف متعالی موزه باشد. ‏