.
|
|
سیستم دندان پزشکی
برای واژه «سیستم» در رشته های مختلف تعاریف متنوع ولی نزدیک به هم وجود دارد. از جمله معانی و کاربرد های مختلف آن می توان به موارد زیر اشاره کرد:
مجموعه منظمی از عناصر به هم وابسته که برای نیل به هدف یا اهداف مشترک باهم در تعامل یا تاثیر متقابل هستند. وبستر
یک گروه از اجزای وابسته که به عنوان یک کل و با هدفی معین با هم کار می کنند. لانگمن
مجموعه منظمی از ایده ها یا تئوری ها یا یک روش مشخص انجام کار. آکسفورد
همانطور که ملاحظه می شود، در مجموع سیستم به مجموعه ای از سخت افزار و یا نرم افزار که دارای یک ارتباط به شکل وابستگی یا تأثیر متقابل باشند اطلاق می شود.
با این توضیح، دندان پزشکی کشور را می توان به عنوان یک «سیستم» در نظر گرفت. مجموعه ای از اجزای مختلف ریز و درشت که بعضاً خود سیستم دیگری هستند که به عنوان زیر گروهی از کل دندانپزشکی کشور کار می کنند و این اجزا دارای یک ارتباط منطقی هستند. این حرفه با وجود گستردگی و تنوعی که دارد، در مجموع از یک بهم پیوستگی کلی برخوردار است و بخش های مختلف آن یک ارتباط و تعامل منطقی را نشان می دهند. مثلاً سیستم آموزش دندان پزشکی نیروهای لازم برای بخش درمان را فراهم می کند، بخش درمان زمینه انجام پژوهش را برای آموزش مهیا کرده است، بخش بهداشت دهان مستقیماً با بخش های آموزشی و درمانی مرتبط است و... به طور کلی خصوصیت یک «سیستم» تمام عیار در «دندان پزشکی» کشور وجود دارد.
هرسیستمی برای ادامه حیات مطلوب خود نیاز به ارزیابی مداوم و احیاناً انجام تغییرات و اصلاحات اجتناب ناپذیری دارد. سیستم بدن انسان یا هر سیستم زیر گروه آن مانند سیستم جونده (اکلوژن) اگر هراز چندگاه مورد معاینه و بررسی قرار نگیرد، عادات مضر شخص ترک نشود و روش های صحیح کاربرد آن رعایت نشود و همچنین اگر در مواقع ضروری مشکل آن تشخیص داده نشود، زمینه فساد و نهایتاً تباهی آن فراهم می گردد. این قاعده ای است که در مورد هر سیستم و مجموعه ای که دارای حیات است صدق می کند، چه موجودیت های طبیعی و چه سیستم های مخلوق بشر.
دندان پزشکی نیز برای تداوم حرکت مطلوب خود و رشد و تکاملی که لازمه ی بقای آن است بایستی مورد «مراقبت» مداوم و «معاینه» و «درمان» لازم قرار گیرد. اما برای هرگونه اظهارنظر و تجویز هر روش یا دارو به یک موجود، ابتدا شناخت دقیق آن ضرورت دارد. هیچکس نمی تواند مدعی شود که مثلاً پس از دهها سال سروکار داشتن با «انسان»، این موجود را شناخته و قادر به دخالت در کمترین سیستم وجودی او -اعم از روحی یا جسمی_ خواهد بود. یک پیرمرد کهن سال که در مشاغل مختلفی در طی عمر خود با انسانها سروکار داشته به خود اجازه نمی دهد برای کسی که سر درد دارد پیشنهاد روش یا داروی خاصی را بدهد و او را به پزشک ارجاع می دهد. پزشک جوان چه دارد که پیر کهنسال فاقد آن است؟ «شناخت جسم انسان»! این شناخت چگونه حاصل شده است؟ با بررسی اجزای مختلف بدن انسان آغاز شده و سپس به شناختهای بالاتر و مهمتر ختم گردیده است. ابتدا آناتومی، فیزیولوژی، بافت شناسی، میکروبیولوژی و... به همین ترتیب به ساب سیستم های انسان چون گوارش، تنفس، گردش خون، عضلات، اعصاب و... کم کم به بخش های کلی تر پرداخته شده تا یک پزشک قادر به معاینه و تجویز خاصی برای اصلاح مشکل بیمار باشد.
متأسفانه نه تنها افراد غیر دانشگاهی که در بسیاری موارد اشخاص آکادمیک نیز از این موضوع ساده غفلت می کنند که «مدیریت» نیز یک تخصص و حرفه کلیدی است. همین غفلت نیز موجب می شود که برای اداره سیستم های حساس حرفه ای دندان پزشکی از اشخاصی استفاده شود که تنها در حوزه حرفه ای دارای مدرک و صلاحیتی هستند و تقریباً هیچوقت برای چنین سمتهای حساس ضرورتی به کسب صلاحیت علمی لازم در زمینه «مدیریت» احساس نشده است. تا کنون نشنیده ایم که یک مدیر حوزه دندانپزشکی دوره مدون مدیریتی را گذرانده باشد. نتیجه این غفلت در حوزه آموزش نیز به طور مشخص به چشم می خورد. لازم نیست به مدیریت سیستمهای بزرگ دندان پزشکی فکر کنیم. به مدیریت یک سیستم درمانی کوچک یعنی «مطب دندانپزشکی» بیاندیشیم. یک دندان پزشک تنها مسؤول درمان بیمار نیست. دندان پزشکی که مطب افتتاح می کند یک مدیریت ولو محدود را آغاز می نماید. مدیریت تعدادی کارمند، ارتباط با مراکز دولتی و خصوصی، اداره تعدادی بیمار و افراد وابسته به آنها، انتخاب محل کار و معماری آن، رسیدگی به مسائل مالی خارج و داخل سیستم و... بسیاری امور که همه در حوزه علم مدیریت می گنجد. اما آیا حتی یک واحد درس مدیریت هم برای او گذاشته شده است؟!
در جلسه ای که چندی قبل با یک مدیر ارشد وزارت بهداشت داشتم و به او پیشنهاد تدوین درسنامه ای در زمینه «مدیریت مطب» و سپس افزودن دو واحد درس «مدیریت مطب» به دروس دندان پزشکی را دادم، آنقدر آن عزیز درگیر امضای نامه ها و انجام روزمرگی های خود بود که تقریباً متوجه منظور من نشد و از من خواست که نظرم را مکتوب ارائه کنم. پس از ارسال نامه کتبی و گذشت مدت زیاد پاسخی که دریافت کردم آه از نهادم درآورد، چرا که این مدیر «ارشد» کمترین احساس نیازی به این موضوع نکرده بود. حال اگر کسی به ایشان بگوید که یک فرد تجربی غیر آکادمیک دارد به مردم در زمینه دندانپزشکی توصیه هایی می کند بلافاصله عکس العمل نشان داده و به هر وسیله ممکن درصدد مقابله با او بر می خیزد، چرا که در مورد دندان پزشکی به «شناخت» کافی رسیده اما در زمینه «مدیریت» خیر.
نتیجه بحث این که درصورت داشتن یک نگاه سیستمیک به مقوله دندان پزشکی قادر به درک بهتر اهمیت آن و ارزش گذاری صحیح بوده و خواهیم توانست این حرفه را بر اساس روش ها و تئوری های علمی مدون و رایج دنیا مورد ارزیابی، شناسایی و نقد قرار دهیم. در این وبلاگ دندانپزشکی ایران از این منظر مورد بررسی واقع خواهد شد.
مباحث قبلی:
[/URL]1 - مقدمه ای در مدیریت دندان پزشکی ایران
[URL=http://www.irden.com/blog/ali/156.php]0 - معرفی وبلاگ
|